Кыргызстандын энергетикалык балансында кайра жаралуучу энергия булактарынын ролу талкууланды

2026-жылдын 5-ноябры  |  Ош шаары

2026-жылдын 5-ноябрында А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары институтунда «Кыргызстандын энергетикалык балансында салттуу эмес жана кайра жаралуучу энергия булактарынын ролу: учурдагы абалы, көйгөйлөрү жана өнүгүү келечеги» темасында илимий-практикалык тегерек стол өткөрүлдү.

Иш-чаранын уюштуруучусу — А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары институту. Тегерек столдун максаты өлкөнүн энергетикалык балансынын өзгөчөлүктөрүн талкуулоо, кайра жаралуучу энергия булактарын пайдалануу мүмкүнчүлүктөрүн баалоо, энергияны үнөмдөө жана илимий кызматташтык маселелери боюнча пикир алмашуу болду.

Иш-чарага илимий мекемелердин, жогорку окуу жайлардын өкүлдөрү, окутуучулар, адистер жана студенттер катышты. Тегерек столго техника илимдеринин кандидаты, доцент Б.М. Касымалиев модераторлук кылды.

                     1-сүрөт. Илимий-практикалык тегерек столдун жалпы көрүнүшү.

Илимий баяндамалар

Техника илимдеринин кандидаты, доцент Б.М. Касымалиев өз баяндамасында Кыргызстандын электр энергиясын өндүрүү жана керектөө балансынын өзгөчөлүктөрүн, гидроэнергетиканын басымдуу ордун жана анын сезондук өзгөрүүлөрүн талдады. Күн, шамал, чакан ГЭС жана биоэнергия булактарын комплекстүү пайдалануунун мүмкүнчүлүктөрү каралды. Энергетикалык коопсуздукту бекемдөө үчүн энергия өндүрүү булактарын диверсификациялоо, электр энергиясын сактоо технологияларын өнүктүрүү, тармактарды башкарууну өркүндөтүү жана энергияны үнөмдөө зарылдыгы белгиленди. Ошондой эле институтта долбоорлоо стадиясында турган 5 кВт кубаттуулуктагы гибриддик күн энергетикалык комплексинин техникалык чечимдери көрсөтүлдү.

2-сүрөт. Б.М. Касымалиев кайра жаралуучу энергия булактарынын ролу боюнча баяндама жасоодо.

НИЭ лабораториясынын илимий кызматкери Н.Л. Абулова күн энергиясын пайдалануу менен айыл чарба продукцияларын кургатуу технологиялары тууралуу баяндады. Баяндамада инфракызыл ысытуунун өзгөчөлүктөрү, кургатуу камерасында жүрүүчү жылуулук жана масса алмашуу процесстери, ошондой эле күн кургатуучу түзүлүштүн конструкциялык чечимдери каралды. Бул багыт айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүдө күн энергиясын практикалык колдонуу жана кургатуу процесстеринин натыйжалуулугун жогорулатуу мүмкүнчүлүктөрү менен маанилүү.

Ош технологиялык университетинин техника илимдеринин кандидаты, доценти Н.М. Ташиев «Энергиянын жаңы булактарын колдонууда энергетикалык паспортту пайдалануу жолдору» темасында баяндама жасады. Ал энергетикалык паспорттун энергия керектөөнү эсепке алуудагы, жоготууларды аныктоодогу жана энергияны үнөмдөө резервдерин баалоодогу маанисин түшүндүрдү. Ошондой эле күн электр станцияларын киргизүүнүн техникалык, экономикалык жана экологиялык натыйжалуулугун баалоо маселелерине токтолду. Энергетикалык паспорттоо энергияны сарамжалдуу пайдалануу боюнча чечимдерди негиздөөгө жардам берери белгиленди.

Ош технологиялык университетинин студенттери Ташиев Руслан жана Абдижалилов Кутманбек кайра жаралуучу энергетикалык системалардын электр чынжырларын эсептөөдө Ом жана Кирхгоф мыйзамдарын колдонуу боюнча баяндама жасашты. Презентацияда күн панели, заряд контроллери, аккумулятор жана электр керектөөчүнүн өз ара байланышы түшүндүрүлдү. Ток күчүн, чыңалууну, кубаттуулукту жана электр чынжырларындагы процесстерди эсептөөнүн мисалдары көрсөтүлүп, теориялык электротехникалык мыйзамдардын күн энергетикалык системаларын долбоорлоодогу мааниси ачылды.

3-сүрөт. ОшТУнун студенттери электр чынжырларын эсептөө боюнча баяндама жасоодо.

Суроо-жооп жана илимий талкуу

Баяндамалар аяктагандан кийин суроо-жооп жана илимий пикир алмашуу уюштурулду. Талкууга Ош мамлекеттик университетинин энергетика кафедрасынын башчысы, профессор З.Ш. Айдарбеков, Кыргыз-Өзбек эл аралык университетинин доценти Ө.У. Дилишатов, STEM колледжинин окутуучусу, техника илимдеринин кандидаты С.К. Султанов, ОшТУнун доценти Н.М. Ташиев, профессор М.Д. Абдуллаева жана башка адистер активдүү катышты. Алар баяндамачыларга суроолорду берип, өз пикирлерин жана сунуштарын билдиришти.

Илимий талкууда кайра жаралуучу энергия булактарын натыйжалуу пайдалануу, энергияны үнөмдөөчү технологияларды ишке киргизүү, илимий изилдөөлөрдүн практикалык колдонулушу жана мекемелер аралык кызматташтыкты күчөтүү маселелери каралды. Мындай пикир алмашуу окумуштуулар, окутуучулар жана жаш изилдөөчүлөр ортосундагы илимий байланыштарды бекемдөөгө шарт түздү.

4-сүрөт. Тегерек столдун жүрүшүндө катышуучу жарыш сөзгө чыгып, өз пикирин билдирүүдө.

5-сүрөт. Илимий талкууга катышкан адистер.

6-сүрөт. Тегерек столдун катышуучулары пикир алмашууда.

7-сүрөт. Тегерек столго катышкан адистер жана жаш изилдөөчүлөр.

Жыйынтык жана кабыл алынган резолюция

Тегерек столдун жыйынтыгында катышуучулардын илимий талкуусунун негизинде резолюция кабыл алынды. Талкууда Кыргызстандын энергетикалык коопсуздугун бекемдөө, кайра жаралуучу энергия булактарын натыйжалуу пайдалануу, энергияны үнөмдөөчү технологияларды өнүктүрүү жана илимий изилдөөлөрдүн практикалык маанисин жогорулатуу маселелерине өзгөчө көңүл бурулду. Ошондой эле илимий мекемелер менен жогорку окуу жайлардын кызматташтыгын кеңейтүү, биргелешкен изилдөөлөрдү жүргүзүү жана жаш адистерди илимий иштерге тартуу багыттары белгиленди. Иш-чаранын соңунда талкууга активдүү катышкан окумуштууларга, окутуучуларга жана адистерге сертификаттар тапшырылды.

Өткөрүлгөн илимий-практикалык тегерек стол энергетика тармагындагы актуалдуу маселелерди талкуулоого, илимий тажрыйба алмашууга жана илимий-изилдөө мекемелери менен жогорку окуу жайлардын мындан аркы кызматташтыгын өнүктүрүүгө өбөлгө түздү.

«Ардактуу аталар, кымбаттуу энелер! Урматтуу улуу муундун өкүлдөрү!

«Ардактуу аталар, кымбаттуу энелер!

Урматтуу улуу муундун өкүлдөрү!

Сиздерди бүгүнкү 1-октябрь – Карылар күнү менен чын жүрөгүмдөн куттуктайм! Бул майрам ар бирибизди ата-бабалардан калган асыл салтты, улуу мурастарды урматтоого жана карыларга болгон сый-урматыбызды дагы бир жолу эске салууга чакырат. Сиздер элибиздин басып өткөн жолун, каада-салтын жана нарк-насилин сактап келе жаткан асыл муунсуздар. Буга чейинки басып өткөн өмүр жолуңуздарда өлкөбүздүн жана кийинки муундун жаркын келечеги үчүн кылган эмгегиңиздерге терең ыраазычылык билдирем. “Карынын сөзү – акылдын көзү” деген накыл кеп сымал, сиздердин берген кеп-кеңешиңиздер азыр да биз үчүн абдан баалуу.

Жашооңуздардын ар бир күнү жакындарыңыздардын жылуулугуна толуп турсун! Ар дайым ата-бабаларыбыздан калган нарк-насилди нускоочу тирегибиз болуп жүрө бериңиздер.

Сиздерге чың ден соолук, узак өмүр, бакубат турмуш каалайм!

Бар болуңуздар!»

Кен байлыктарды сарамжалдуу пайдаланууга арналган илимий-практикалык тегерек стол болуп өттү

Кен байлыктарды сарамжалдуу пайдаланууга арналган илимий-практикалык тегерек стол болуп өттү.

2026-жылдын 30-сентябрында Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу КР УИА Түштүк бөлүмүнүн А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары институтунда кен байлыктарды кайра иштетүү багытындагы актуалдуу маселелерге арналган тегерек стол өткөрүлдү.

Иш-чараны институттун «Отун байлыктары жана көмүрдү кайра иштетүү» (лаб. башчысы — т.и.к. Б.З. Сабиров) жана «Көмүрдү газификациялоо» (лаб. башчысы — т.и.к. Р.Б. Шайдуллаев) лабораториялары биргеликте уюштурушту.

Жыйын «Кыргыз Республикасында кен байлыктарды сарамжалдуу пайдалануу үчүн көмүр күкүмдөрүн (0–13 мм) пневматикалык сепарациялоо жана кайра иштетүүдө энергиялык, экологиялык натыйжалуулугун жогорулатуучу технологиялар» аттуу маанилүү темага арналды.

Иш-чарада төмөнкү баяндамалар жасалды:

  1. «Аба сепараторунда көмүрдү кургак байытуу технологиясы» — т.и.к. Б.З. Сабиров.

  1. «Кыргызстандын төмөнкү сорттогу көмүрлөрүнүн сапатын жогорулатуу үчүн технологиялык жабдуулар» — т.и.к. Р.Б. Шайдуллаев.

  1. «Кыргызстандын көмүрлөрүн изилдөөдө жана комплекстүү кайра иштетүүдө жасалма интеллект» — КӨЭУнун доценти, т.и.к. Г.К. Өмүрбекова.

Талкуу бөлүгүндө «АБКЕ» ЖЧКнын башкы директору, Ош шаардык Кеңешинин депутаты Азизбек Каримжанович технологияларды өндүрүшкө киргизүү боюнча суроолорду узатып, активдүү катышты. Ошондой эле «Илонг-Ош эл аралык компаниясы», «Жазы» АК, «Ош Пирим», «Жол-Чырак» ЖЧК өкүлдөрү жана институттун кызматкерлери пикир алмашышты.

Жыйын соңунда тиешелүү резолюция кабыл алынды:

Тегерек столдо сунушталган илимий-техникалык чечимдер Кыргыз Республикасынын энергетикалык натыйжалуулугун жогорулатууга жана кен байлыктарды сарамжалдуу пайдаланууга толук жооп берет деп таанылсын.

Тегерек столдун материалынын жана сунуштарынын негизинде КР Энергетика министрлигине, КР Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигине сунуштамалар топтому жөнөтүлсүн.

ЖБИнин «Отун ресурстары жана көмүрдү кайра иштетүү» жана «Көмүрдү газификациялоо» лабораторияларына сунушталган долбоорлорду илимий-техникалык коштоо тапшырылсын.

 

 

 

“Бермет-Ош” ЖЧКсы менен “гиперпресстөө ыкмасы менен майда чачыранды акиташ-ракушечниктин калдыктарынан кооздук кирпичтерди өндүрүү технологиясын иштеп чыгуу”темасындагы чарбалык келишим түзүлдү.

Шихэцзиск университети менен илимий-билим берүү кызматташтыгын өнүктүрүү

 

Жаратылыш ресурстары институтунун директору. А.С. Джаманбаева, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти А. О. Абидов Кытай Эл Республикасынын Шихэцзис университетинин чакыруусу боюнча 29-июлдан 1-августка чейин 2026-жылдын 2026-августуна чейин өткөн интеллектуалдык Айыл чарба жабдууларын өнүктүрүү боюнча эл аралык конференциянын ишине катышты.

Эл аралык конференция заманбап айыл чарбасын өнүктүрүүнүн, инновациялык технологияларды киргизүүнүн жана айыл чарба техникаларын жана жабдууларын өркүндөтүүнүн актуалдуу маселелерине арналган. Иш-чаранын алкагында өзгөчө көңүл айыл чарба өндүрүшүн интеллектуалдаштыруунун келечегине, механизациянын заманбап ыкмаларын өнүктүрүүгө жана жаратылыш жана агрардык ресурстарды пайдалануунун натыйжалуулугун жогорулатууга бурулду.

Конференциянын ишине илимий жана билим берүү мекемелеринин өкүлдөрү, айыл чарба жана механизация жаатындагы адистер, ошондой эле Индонезия, Өзбекстан, Казакстан жана Кыргыз Республикасынан келген делегациялар катышты.

Пленардык жыйындын алкагында А. О. Абидов тема боюнча илимий доклад жасады:

: “Табигый компоненттердин негизинде гумандаштырылган Органикалык-минералдык жер семирткичтерди иштеп чыгуу жана түзүү”.

Отчетто табигый чийки заттын негизинде жер семирткичтердин заманбап түрлөрүн иштеп чыгууга багытталган илимий изилдөөлөрдүн натыйжалары, ошондой эле аларды айыл чарба өндүрүшүндө колдонуу келечеги сунушталды.

Отчетто табигый чийки заттын негизинде жер семирткичтердин заманбап түрлөрүн иштеп чыгууга багытталган илимий изилдөөлөрдүн натыйжалары, ошондой эле аларды айыл чарба өндүрүшүндө колдонуу келечеги сунушталды.

Кыргыз Республикасынын өкүлдөрүнүн эл аралык конференцияга катышуусу илимий тажрыйба алмашууга, кесиптик байланыштарды түзүүгө жана айыл чарба, жаратылышты пайдалануу жана инновациялык технологиялар жаатында биргелешкен изилдөө долбоорлорун ишке ашыруунун келечегин талкуулоого өбөлгө түздү.

Иш сапардын жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын делегациясы Шихэцзис университетинин жетекчилиги менен жолугушту. Жолугушуунун алкагында тараптар мындан аркы илимий-билим берүү кызматташтыгынын актуалдуу багыттарын жана келечегин, биргелешкен илимий-изилдөө долбоорлорун ишке ашыруу мүмкүнчүлүктөрүн, адистер жана илимий мекемелер менен алмашуу маселелерин талкуулашты

ошондой эле эки өлкөнүн илимий жана билим берүү мекемелеринин ортосундагы өз ара аракеттенүүнү өнүктүрүү.

Жолугушуунун жыйынтыгында Шихэцзиск университети менен Джаманбаев А.С Жаратылыш ресурстар институтунун ортосунда илимий-билим берүү кызматташтыгы тууралуу келишимге кол коюлду.

Келишимге кол коюу Институттун эл аралык илимий байланыштарын бекемдөөдө жана илим, билим берүү жана инновациялык иштелмелер чөйрөсүндө мындан аркы кызматташуунун негизин түзүүдө маанилүү кадам болуп калды. Тараптар илимий потенциалды өнүктүрүүгө, айыл чарба жана жаратылыш ресурстарын сарамжалдуу пайдалануу жаатында заманбап технологияларды киргизүүгө багытталган биргелешкен иштерди улантууга жана келечектүү долбоорлорду ишке ашырууга кызыкдар экендигин билдиришти.